درختان كهنسال :مهمترين ذخاير ژنتيكي گياهي طبيعت ايران

درخت كهنسال سرو شادكام،سرحال و شاداب از گذر ساليان متعدد در دست نسل ما امانتي است باارزش.سن اين درخت بر اساس برآوردهاي دكتر كروري و همكاران 885سال مي باشد و به روايت مردم محلي بيش از يك هزاره!

اگر چه تعيين سن دقيق چنين موجودات كهنسالي بلحاظ علمي ارزشمند است اما از آن مهمتر تعداد سالي است كه نسل ما و نسلهاي بعدي به سن كنوني مي افزايند!!

درحت سرو شادكام با بلنداي حدود 35متر،قطر يقه 137سانتيمتر و قطر تاج 10/65متر در كنار خيابان اصلي شادكام و در درون يك باغ شخصي واقع شده است.عبور سيمهاي برق از نزديكي شاخه هاي آن،درست كردن آتش در كنار تنه آن توسط برخي افراد غاافل،سيمان و بتون و غيرقابل نفوذ كردن اطراف درخت،عبور وسايل نقليه از نزديكي آن تنها برخي از عواملي هستند كه توسط نسل ما بر اين درخت تحميل مي گردد. معلوم نيست ميزان تحمل اين درخت در برابر اين هجمه سنگين چقدر باشد؟

مهندس عزيزي مدير پارك ملي سياهكوه (از 3سال قبل تا آبان 1390)

درختچه كلخونك،مهمترين گونه درختچه اي در كوهستانهاي منطقه

گرد و غبار حكايت فصل بهار سياهكوه و پهنه مركزي ايران

ادامه سخنراني اينجانب با موضوع: مناسبت روز زمين پاك و اقدامات فردي و سياسي براي حفظ زمين از ناپاكي ها :

در آموزه هاي ديني تاكيد مي شود كه ديندار كامل مجموعه اي از اقدامات فردي و اجتماعي را به انجام مي رساند.هر كدام بدون دسته ديگر،سبب نقص در دينداري مي شود. به نظر مي رسد توجه به حفظ محيط زيست هم چنين است.يعني نياز به اين دارد كه تك تك ما در رفتارهاي شخصي و فردي اقدامات عملي انجام دهيم و هم اينكه خواهان محيطي باشيم كه در آن اجتماع و برآيند سياسي و اجتماعي نيز خواهان محيط زيست سالم و پايدار باشند .
اقدامات فردي و اجتماعي ما در پاك نگهداشتن زمين:
چند اقدام فردي:
به منظور گرامي‌داشت روز زمين پاك و پاك شدن بيشتر زمين از آلودگي ها يكسري اقدامات فردي است كه تك تك ما مي توانيم بصورت روزانه انجام دهيم.برخي از اين موارد عبارتند از:
- در استفاده از کاغذ صرفه جویی کنید و سعی کنید کارهایتان را بدون استفاده از کاغذ انجام دهید. به طور مثال تا حد امکان قبض‌هایتان را از طریق اینترنت پرداخت کنید.
صرفه جویی در کاغذ در واقع به معنای کمتر بریده شدن درختان اطراف شماست که هر ساله هزاران هزار از آنها برای تولید انواع کاغذهایی که در طول روز در اختیار شما قرار می‌گیرد تلف می‌شوند و در عین حال با این کار زباله کمتری تولید شده و دی اکسید کربن کمتری تولید می‌گردد.
- در ايجاد و انبوه شدن جنگل‌ها شما هم کمک کنید. کاشت هر نهال می‌تواند سال‌های سال هم خاطره خوشی برای شما و هم کمکی به محیط زیستتان باشد.
- به انجمن‌های حمایت از محیط زیست کمک کنید. آنها با تلاش بی وقفه خود سعی در نجات زمین دارند.
- در محل کارتان هم به سبز بودن زمین فکر کنید. از مدیر بخش خود بخواهید که برنامه‌ای ترتیب دهد که کاغذ کمتری مصرف شده و اسراف نشود. برای نوشتن از هر دو روی کاغذ استفاده کنید.
-در مصرف آب صرفه‌جویی کنید. اسراف در آب می‌تواند به ضرر زمین تمام شود. هنگام دوش گرفتن زمان مشخصی را در نظر بگیرید و دقایق طولانی بی‌دلیل زیر دوش نمانید و آب را بی علت باز نگذارید.
- در محله خود جستجو کنید. می‌توانید از همین هفته به محله خود بروید و کمی کنکاش کرده و ببینید که سوپرمارکت‌ها و دیگر مغازه‌ها چطور زباله تولید می‌کنند و چقدر می‌توان به آنها نکات مفیدی را گوشزد کرد.پلاستيك ها يكي از مهمترين زباله هاي روزانه هستند.كمتر از نايلون استفاده كنيم.
-فرستادن مقاله، گزارش و خبرهايي به مناسبت روز زمين پاك براي رسانه‌ها، مي‌تواند از ديگر كارهاي دوستان باشد.براي تمام مناسبت ها بايد ما فعال باشيم.اگر ما كه در حوزه منابع طبيعي و محيط زيست حساس به مناسبت هاي مرتبط با شغل و پيشه خود نباشيم؛ فكر مي كنيد چه كسي اين كار را قرار است انجام دهد؟؟؟
پس آگاه شويم و ديگران را آگاه سازيم.از مخاطراتي كه زمين را تهديد مي كند و از وظايفي كه ما برعهده داريم.

دو كار پسنديده با نتيجه ناگوار:
1- در مناسبت ها ي گوناگون و بويژه روز زمين پاك ، تعدادي از طبيعت گردان با ساماندهي گروههايي به پاك سازي مسيرهاي كوهنوردي و اطراف محلهاي طبيعت گردي مي پردازند. سئوال اين است آيا اين اقدام خوب تاييدي بر رفتار ناشايست و غيرمسئولانه برخي استفاده كنندگان از مواهب طبيعت نيست؟ اينكه آنها كه آلوده مي كنند در اين مراسم شركت نمي كنند. بهاي بي مسئوليتي آنها را اتفاقا افرادي مي پردازند كه خود در طول سال در حفظ محيط كوشا هستند.اين كار تا كجا مي تواند ادامه يابد؟؟
2- معرفي جاذبه هاي طبيعت گردي از طريق صدا و سيما و تشويق مردم به استفاده ها از آنها بسيلر كار شايسته اي است.اما مي بينيم كه پس از معرفي يك منطقه خاص و هجوم مردم به آن محل ؛متاسفانه اصل جاذبه از بين مي رود.چه بايد كرد؟؟؟
فرهنگ سازي يك واژه كليشه اي است.بايد از خودمان شروع كنيم. تقبيح كنيم رفتارهاي بد را و بستاييم رفتارهاي نيكو را. قوانين هم در اين زمينه لازم است.
تا كي بايد شاهد پرتاب زباله از شيشه ماشين به محيط بيرون باشيم؟رفتار زشتي كه نشان دهنده بي حرمتي فرد به انسانهاي ديگر و محيط زندگي ساير شهروندان است؟
هم توجه به اين موضوع و نگاه شماتت بار به عاملان آن كارساز است و هم تدوين قوانين سخت گيرانه و مجازات چنين افرادي.

-وظايف اجتماعي و سياست گذاران در حفظ زمين پاك
اما وظايف تاثير گذاران بر سياست و اقتصاد جامعه بسيار سنگين تر مي باشد:
هميشه زمين پاك با رفتارهاي شهروندان شكل نمي گيرد.بسياري از تصميمات و سخنان سياست گذاران و برنامه ريزان اجتماع هست كه سبب ناپاكي زمين مي شود.
در اين خصوص سه موضوع روز را مورد بحث قرار مي دهم:
1. بهره برداري چپاولگرانه از منابع و معادن
معادن ، گنج هاي الهي در درون زمين است و بايد براي ايجاد اشتغال و رفاه و افزايش توليد ملي مورد بهره برداري قرار گيرند.اما ذكر دو نكته مهم در اين خصوص ضروري است:
اول: پيامبر اسلام در حديثي فرموده اند: روزي را از دل زمين جستجو كنيد. جمله طلايي معدنكاران كه بر در و ديوار خيلي از معادن نقش بسته است. اما گويي اين جمله توسط برخي معدنكاران با بي توجهي به مسائل زيست محيطي اين گونه تعبير شده كه دل و روده زمين را به عنوان روزي بيرون آوريد!!
طي سالهاي اخير و با تصويب قانون جديد معادن شرايط اسفباري در اين خصوص پيش آمده است كه بسيار نگران كننده است.
اما از اين بدتر آنكه به بهانه حمايت از توليد ملي در سال جديد، صادرات مواد خام معدني رشد بيشتري پيدا مي كند.صادراتي كه خاك سرزمين به توبره كشيده و با كمترين نتايج ملموس اقتصادي و ايجاد اشتغال،صرفا درآمد محدودي به برخي در اين حوزه مي رساند.
اي كاش تخريب سرزمين و بهره برداري از معادن به ايجاد شغل پايدار به هموطنان ختم مي شد.كمي آرام كننده بود. اما هموطنان فقط بهاي نابودي طبيعت در اثر بهره برداري معادن را مي پردازند و عمده مواد معدني بصورت خام و حتي بصورت خاك در حال صادرشدن و بيرون رفتن از مملكت است.
توليد ملي با سرمايه فكر ايراني و تبديل مواد خام به فرآورده نهايي ارزشمند است كه فعلا در بسياري از بهره برداريهاي معادن ما محلي از اعراب ندارد و سياست گذاران به آن توجه جدي ندارند.
2. نامهرباني در مورد زمينهاي بارور فعلي و طرح توسعه 2ميليون هكتاري زمينهاي كشاورزي
در برنامه هاي سياست گذاران در سال جديد آمده دولت در خصوص افزايش 2ميليون هكتاري زمينهاي كشاورزي ،اختيار تام به استانداران و مسئولان محلي داده است.ستاد توسعه كشاورزي در استانها شكل گرفته و حتي شنيده شده كه براي هر استان سهميه اي در نظر گرفته شده كه بايستي آن را عملي كنند. تاكيد اين طرح هم اين است كه توسعه سطح زيركشت علاوه بر افزايش محصولات كشاورزي در جهت ايجاد اشتغال نيز تاثيرگذار است.
اما يك سئوال اساسي:
آيا زمين بارور و قابل كشت و آب كافي در اختيار وجود دارد كه ما تا به حال از آن پتانسيل در سطح كشور بهره نبرده باشيم؟ يقينا پاسخ منفي است.سرزمين ايران تازه كشف نشده ك اين بعد از آن نامكشوف باشد.
پس نتيجه عملي توسعه 2ميليون هكتاري زمينهاي كشاورزي ايران طي يكسال، نابودي پوشش طبيعي مراتع و جنگلهاي كمتر تخريب شده مي باشد. ضمن اينكه زيركشت بردن اراضي جديد يعني پايمال شدن حقابه تالابها و خشكي بيشتر سرزمين و افزايش گرد و غبارها.
اين در حالي است كه كشاورزي ايران نياز به افزايش سطح زمين ندارد.بلكه نياز به سرمايه گذاري در استفاده بهينه و افزايش راندمان دارد.
زمينهاي بسياري در زير حوزه آبگير سدها وجود دارد كه اكنون به عنوان زمين كشاورزي قلمداد مي شوند اما به خاطر مهيا نبودن شبكه سيستم آبياري، از تمام ظرفيت آنها استفاده نمي شود؟
مگر چندسال از سياست توسعه اراضي كشاورزي و واگذاري هاي گسترده چندميليون هكتاري در اوايل انقلاب گذشته كه ما آزموده را باز مي آزماييم؟تخليه كامل برخي سفره هاي آب زيرزميني و ايجاد تركها و شكافهاي عميق در بسياري از دشت ها و نابودي زيرساخت ها در اثر آن تنها نمونه اي از آثار پيداي اين سياست بوده است.
اگر موضوع توسعه اراضي كشاورزي در سال جديد را به طرح ايجا باغشهرها و واگذاري زمين 1000مترمربعي اضافه كنيم، متاسفانه اگر تنها بخشي از اين طرحها هم به مرحله اجرا برسد، نتيجه عملي آن تخريب بيشتر سرزمين و از دست رفتن منابع حياتي مي باشد.
اين همه در حالي است كه بخشي از اراضي كشاورزي در فرآيند توسعه فيزيكي شهرها بلعيده مي شود.
بخشي از بهترين زمينهاي بارور و حاصلخيز ما تبديل به مراكز صنعتي و استقرار صنايع گوناگون مي شود.
بهتر نبود به جاي فكر افزايش عرصه هاي زيركشت ،برنامه ريزي مدوني صورت مي گرفت و اراضي حاصلخيز فعلي از گزند توسعه نامتوازن صنعتي و شهري حفظ مي شد؟
همين شهر كويري يزد را در 20سال قبل در نظر بگيريد و ببينيد چه سطحي از اراضي زراعي و حاصلخيز آن براي هميشه تبديل به بيابانهاي آسفالته و بتوني شده؟ راستي اگر هنري هست و عزمي جزم براي خدمت و انديشه اي براي فردا؛ مختصر اراضي حاصلخيز اطراف شهر را در محمدآباد دريابيم.
به جاي ايجاد باغشهرهاي جديد، تلاش كنيم و طرحي بيندازيم تا باغشهرهاي تفت و مهريز در اين استان حفاظت شوند.
3. كوبيدن بر طبل افزايش جمعيت
مادر بسياري از بدبختي هاي امروز و ديروز بشر، افزايش جمعيت بوده است. پس از سالياني توجه به مسائل تنظيم خانواده، باز شاهد هستيم هر از گاهي برخي مسئولين بر طبل افزايش جمعيت مي كوبند و بعضا با سياست هاي اجرايي خود، برخي از مردم را به اين امر تشويق مي كنند.
چه بسيار كشورهايي كه با جمعيتي در حد و اندازه مملكت ما جزو قدرتمندترين كشورهاي دنيا هستند.پس افزايش جمعيت لزوما به معناي افزايش اقتدار ملي نيست.اقتدار ملي در افزايش كيفيت زندگي شهروندان ايراني است.علي رغم پيشرفتهاي چشمگير ما، هنوز شاهد محروميت هاي جدي در بسياري از استانهاي كشور هستيم.محروميت هاي فراوان تاريخي و مزمن كه جز با سرمايه گذاري و بهره گيري درست از منابع در قالب آمايش سرزمين برطرف نمي شوند.

پناه مي بريم به خدا از تمام كرده ها و رفتار خودمان با زمين.همان زميني كه خداوند فرموده:
الله الذي جعل لكم الارض قرارا و سماء بناء و صو‌‌َركم فاحسن صوركم و رزقكم من الطيبت ذلكم الله ربكم فتبارك الله رب العالمين
خداوند است كه زمین را براى شما جایگاه امن و آرامش قرار داد و آسمان را كاخ رفيع برافراشت؛ و شما را به نيكوترين صورتها بيافريد و از غذاهاي لذيذ به شما روزي داد.اين خدا(كه چنين احسانها فرمود) پروردگار شماست زهي برتر و بزرگوار پروردگار عالميان است؛ غافر آیه (64)
در ژرفنای آسمان لایتناهی، تا آن جا که چشم کار می کند، توده هایی از خاک و تکّه هایی از آتش در پروازند که به برهوت و جهنّم می مانند. امّا در این توده خاک که ما برآنیم، بهشتی فراهم شده است که ودیعه حیات را در خود نهان داشته است، چون صدفی که مرواریدی گرانبها را در خود می پرورد.
سبزیِ برگ ها و سبزه ها، آبیِ رودها و دریاها، سپیدی ابرها، زردی و سرخی گل ها و طیف هفت رنگ میوه ها را در کدام گوشه دیگر از این آسمانِ بی نهایت می توان سراغ کرد؟
کدام سیاره سرگردان می تواند خلیفه خداوند آسمان و زمین را بر خود جای دهد و نیاز تشنگی و گرسنگی و برهنگی اش را برآورد؟
يادمان باشد كه ما انسانها از خاک برآمده ایم، جوانه وار، تا در سبد رنگارنگ آن، زیباترین گل هستی باشیم.
خاک را که طهارت تیمّم و پاکی جسم و جان است، پاک نگه داریم.
گل ها را در آغوشِ مادر زمین به نگاه نوازش بنگریم و برای زلالی آب های خروشان، آینه صداقت باشیم.
به ریشه های طراوت جهان وفادار بمانیم.
نگذاریم نسل های آینده ما، پا بر برهوت ناسپاسی اجدادشان بگذارند.
به گاهواره تکامل هستی وفادار بمانیم که ما از خاکیم و به خاک باز خواهیم گشت

در پايان اجازه دهيد در اينجا دعاي روز جهاني زمين پاك را بخوانيم :

خدوندا به ما بينشي عطا فرما تا عظمت زنجيره پرشكوه حيات را در زمين بشناسيم و
ما را توفيقي عنايت فرما تا در پاسداري از آنچه در طبيعت به ما ارزاني فرموده اي تلاش كنيم .
زيبايي ها و پاكي هاي زمينت را بشناسيم و پاس داريم و در جهت آلودگي ها و تخريب زمين گام برنداريم ،
كه بخوبي مي دانيم بقاي ما در گرو بقاي زمين پاك است ...
آمين يا رب العالمين

در روز دوشنبه 4ارديبهشت 1391به همت انجمن علمي گروههاي محيط زيست و علوم خاك دانشكده و با پشتيباني پژوهشكده مناطق خشك و بياباني، مراسمي در بزرگداشت هفته زمين پاك در سالن اجتماعات منتظر قائم دانشگاه برگزارشد.سخنران اول اين مراسم آقاي مهندس جلالوندي مديركل محترم اداره كل حفاظت محيط زيست استان يزد بود.ايشان در باره طرح جامع مديريت پسماند و اقدامات مهم سازمان در اين خصوص سخنراني نمودند.

سخنراني اينجانب با موضوع: مناسبت روز زمين پاك و اقدامات فردي و سياسي براي حفظ زمين از ناپاكي ها ارائه شد.متن سخنراني ارائه شده:

به نام خدا
گويا در افسانه هاي كهن آمده كه روزي ستارگان و سياره ها نزد خداوند شكوه و شكايت كردند كه چرا زمين را به شكل ديگري آفريدي ؟ سراسر زمين مملو از سبزه و گل و درخت ؛ همراه با آبهاي زلال ، چشمه سارهاي فريبا ؛ كوهستان هاي زيبا ؛آبشارهاي دل انگيز و صحراهاي پرصفاست، ولي درون ما خالي از آب و گل و سبزه.
.... و خداوند در جواب مي فرمايد : درست است كه من اين همه زيبايي به زمين داده ام ولي شما خبر نداريد او چه دل پردردي دارد....

ستاره ها با تعجب گفتند : شگفتا ! چرا چنين است؟
و خداوند پاسخ مي دهد : زمين دلش از دست مردماني كه در آن زيست مي كنند خون است و دردهايي دارد كه بهتر است از زبان خودش بشنويد :
....اين انسان ها در راه تخريب زيباييهاي من مسابقه گذارده اند و كم مانده است كه من هم مثل ديگر ستارگان سرد و خالي شوم....
- هواي پاك پيرامون مرا آنچنان آلوده كرده اند كه گياهان و پرندگان هم قادر به تنفس نيستند .
- درياها و اقيانوسها ي مرا به قدري آلوده كرده اند كه موجودات دريايي هم قادر به ادامه حيات نيستند .
- درختان مرا ناجوانمردانه سر مي برند ....
- دنياي وحش مرا با شكارهاي بي رويه به نابودي كشانده اند .
- چشمه سارها و كاريزهاي زلال مرا با تصرف هاي نابجا از بين برده اند.
- درياچه ها و تالاب هاي سرسبز مرا مي خشكانند .
- زمين هاي كشاورزي مرا كه به آنان غذا مي رساند ، بي محابا نابود مي كنند .
- در عمق خاك من روزانه خروارها خروار زباله دفن مي كنند.
- باجنگ افزارهاي خانمان برانداز خود، نه تنها خودشان را از بين مي برند ، بلكه درون و برون مرا هم به آتش مي كشانند ....
- وزمين در اينجا مكثي كرده و رو به خداوند نموده و ادامه داد: بنابراين به من حق دهيد كه گاهي از شدت ناراحتي و عصبانيت از دست سنگ دلي هاي اشرف مخلوقات شما
بلرزم ؛
اشك بريزم؛
فرياد برآرم و
گاهي آتش جگر را بيرون بريزم .
و ...خداوند نگاهي به ستارگان مي افكندكه همگي از اعتراض خود شرمسار و سرافكنده اند .....

اما مناسبت روز زمين پاك و تاريخچه آن:
روز جهاني زمين پاك، روزي است كه در آن بسياري از مردم جهان به پاكسازي محيط زيست مي‌پردازند و به حفظ آن كمك مي‌كنند.حداقل اينكه يادآوري مي كنند كه تنها سياره قابل حيات زمين است و همه را به حفظ پاكي زمين فرامي خوانند.
اول فروردين يا دوم ارديبهشت؟
در اکتبر 1969 جان مك كانل به چند نفر از اعضاي انجمن شهر سانفرانسيسکو پيشنهاد داد تا نخستين روز بهار به عنوان «روز زمين» ناميده شود. مك كانل روزنامه‌نگار و علاقمند به نجوم بود؛ او معتقد بود كه «اعتدال بهاري»يا تساوي روز و شب كه در 21مارس(اول فروردين)روي مي‌دهد، نشانه‌اي از نو شدن زندگي است و چون از ديرباز در فرهنگ ها و مليت‌هاي گوناگون، نخستين روز بهار بيست‌و يكم مارس دانسته شده و آن را گرامي داشته‌اند، اين روز مي‌تواند فارغ از تمايزهاي فرهنگي، مذهبي، مليتي و نژادي، مردم جهان را به انديشه درباره‌ «پرستاري از زمين و دوستي با همسايه» تشويق كند.
نخستين اعلاميه روز زمين در سال 1970 توسط شهردار سانفرانسيسكو، جوزف آليوتو در بزرگ‌داشت «صلح، عدالت، و مراقبت از زمين» خوانده شد. بعداً اوتانت دبيركل سازمان ملل طي بيانيه اي، 21 مارس را روز زمين خواند. در روز 21مارس، در مقرهاي سازمان ملل در نيويورك و ژنو،«زنگ صلح» به صدا در مي‌آيد.
مك كانل گفته است كه اعتدال بهاري، همه‌ بشريت را به شناخت زمين و احترام به توازن زيباي آن فرامي‌خواند؛ توازن ميان حضور جانوران بر زمين، ماهيان در دريا، پرندگان در هوا، و نوع بشر در همه جا. نكته‌ي مهم اين است كه انسان بايد پيوسته با هوشياري مراقب باشد كه اين توازن ظريف به هم نريزد.
ما همه اعضاي خانواده‌ انساني هستيم و سياره‌ زمين را با تمامي غناي آن به امانت گرفته ايم .هماهنگي با طبيعت، و هم‌دلي با نزديكان و ديگر انسان‌ها، آرمان كساني است كه در انديشه‌ زمين پاك و محيط زيست سالم هستند.

بدين ترتيب روز جهانی زمین پاک هر ساله در 22 آوریل مصادف با 2 اردیبهشت در تمام دنیا برگزار می‌شود و به همه مردم یادآوری می‌کند که نباید سیاره خود "زمین" را فراموش کنند.
در تقويم رسمي ايران، نيز دوم ارديبهشت «روز زمين پاك » اعلام شده است. ظاهراً به دليل آن كه اول فروردين در ايران تعطيل رسمي است و جايي براي برگزاري مراسم و همايش و مانند اين ها نيست، بزرگ داشت زمين در دوم ارديبهشت برگزار مي شود. حال آن‌كه اول فروردين تناسب بهتري با موضوع دارد و هماهنگ با سنت‌هاي ديرپاي ما و آِيين نوروز است.
به هر حال طرفداران انديشه‌ سبز، هر روز را روز زمين مي‌دانند و معتقد به حفظ يا احياي هماهنگي و توازن ميان زمين و انسان هستند.
ادامه دارد

زيستگاههاي كوهستاني پارك ملي خبر: مسير كهت-گزم-پشتكوه خبر-دره دادالهي-گدار كلكو-سايت گورخر

با عبور شبانه از دق هاي غربي پارك ملي خبر به پاسگاه محيط باني كهت در بخش مركزي پارك مي رسيم.مشاهده 2 راس جبير در نور ماشين و مات شدن آنها و بي پناهي آنها در مقابل شكاركش ها نكته مهم در مسير بود.ادامه مسير در روز دوم از پاسگاه كهت به سمت آخرين آبادي در بخش مركزي منطقه يعني گزم و ازآنجا بازديد از دره دادالهي و زيستگاههاي باارزش كوهستاني پشتكوه و گدار كلكو و دره مباركه و رسيدن به سايت گورخر برنامه امروز ما بود.عليرغم باد شديد و گرد وغبار نسبي بر فراز منطقه ،مسيرهاي پيش بيني شده براي پياده روي به نحوي بود كه ضمن بهره مندي از بخشي از جاذبه هاي پارك ملي خبر،آز آثار منفي هواي طوفاني و غبارآلود تا حد زيادي مصون بوديم.

پياده روي در كف دره دادالهي و همچنين رويشگاههاي ارچن زار گدار كلكو مهمترين برنامه هاي امروز بود

.

شكوفه هاي بهاري در كهت